Het gonst van de geruchten in zonnebrandland; zo zou zonnebrandcrème absoluut onbetrouwbaar zijn geworden na een jaar, is factor 50 toch wel het minimum en moet je zeker om het uur smeren. Dat smeren belangrijk is, is wel duidelijk:

“Het aantal mensen met huidkanker neemt schrikbarend toe: van 20.800 nieuwe gevallen in Nederland in 2000 tot naar schatting 36.800 in 2015, een stijging van zo’n 75%. Deze toename is voornamelijk toe te schrijven aan het zongedrag van mensen en de toegenomen populariteit van zonvakanties in de afgelopen decennia. Mensen met een huid die snel verbrandt (39 procent van de Nederlanders) lopen het grootste risico op huidkanker.” *1

 
Hoe zit het nou precies met verbranden, huidkanker en bescherming tegen de zon? We vroegen het aan drie personen die zich verdiept hebben in gezonde smeersels: Manon Gagic-Roos van Greenjump, Miriam van den Bergh van Biocosmetica en Murja Romkema van Greenbliss. 

Moet je nou jaarlijks nieuwe zonnebrand kopen of niet?
Manon: “Zonnebrandcrème op basis van chemische stoffen verliest na opening een deel van de werking. Voor zover ik weet, halveert de werking ongeveer na een jaar. Zonnebrandcrème op minerale basis werkt anders en je kunt gewoon de houdbaarheidsdatum van het flesje aanhouden (meestal 2 à 3 jaar).”
Murja: “Ja! Eigenlijk geldt voor alle cosmetica dat deze een beperkte houdbaarheid heeft, vooral wanneer je de verpakking hebt geopend. Deze houdbaarheid staat door middel van een icoontje op de verpakking aangegeven. Synthetische filters hebben de eigenschap snel af te breken en zijn om die reden niet lang houdbaar. Maar ook wanneer je biologische cosmetica (dus met natuurlijk filter) kiest, moet je – vanwege het (vrijwel) ontbreken van synthetische conserveermiddelen - de houdbaarheid in de gaten houden. 
Een product dat water bevat is gevoelig voor bacteriën en schimmels en daarom moet je bij deze producten altijd extra oppassen met de houdbaarheid. Een product dat puur uit vetten en oliën bestaat is minder gevoelig voor bederf, hoewel ook vetten op den duur ranzig kunnen worden. Gebruik je dus een biologisch, niet-synthetisch geconserveerd product met een mineraal filter, dan blijven de pigmenten op zich wel werkzaam, maar de overige ingrediënten zijn gevoelig voor bederf (omdat de meeste zonnebrandmiddelen nou eenmaal water bevatten). Ik zou niemand met jonge kinderen adviseren dat risico te nemen, want vooral kinderen kunnen vanwege hun nog niet ontwikkelde afweersysteem flink ziek worden van schimmels in zo'n product. Koop dus altijd verse zonnebrand aan het begin van het seizoen.”

Hoe werkt zonnebrand precies?
Murja: “Minerale filters zijn kleine deeltjes metaalerts (meestal zinkoxide of titaniumdioxide) die op de huid blijven liggen en zo UV-straling reflecteren. Omdat deze deeltjes de huid een wit aanzien geven, maken veel fabrikanten gebruik van nanotechnologie: de deeltjes worden dan zo klein gemaakt dat ze niet meer ‘zichtbaar’ zijn. Helaas krijgen de deeltjes hierdoor ook andere eigenschappen en is er inmiddels twijfel ontstaan over de veiligheid van nanotechnologie. Toch bestaat er op dit moment vanwege het risico van huidkanker een voorkeur voor het gebruik van (stabiele) minerale filters (zelfs met nanodeeltjes) boven het gebruik van synthetische filters, omdat de laatste door de huid moeten worden opgenomen om te werken en daar erg snel worden afgebroken. De bescherming van een synthetisch filter is daarmee vele malen minder dan die van een mineraal filter.”

Wat is UVA en wat is UVB?
Murja: “UVA-straling zorgt voor veroudering (ezelsbruggetje: A - ‘Aging’) van onze huid en draagt bij aan huidkanker zoals melanoom. De bruine kleur die onze huid krijgt van blootstelling aan UVA-straling geeft echter geen bescherming bij een volgende blootstelling. Zonnebanken maken gebruik van UVA-straling. UVB –straling zorgt voor verbranding (ezelsbruggetje: B – ‘Burning’) van de huid, beschadiging van het immuunsysteem en huidkanker. De bruine kleur die ontstaat na UVB-blootselling biedt tot op zekere hoogte bescherming aan de huid. Het is dus van belang een zonbeschermingsmiddel te kiezen dat zowel tegen UVA-straling als tegen UVB-straling beschermt.”

Wat zijn goede gifvrije merken? 
Miriam: “Wij hebben gekozen voor zonnebrandproducten van De Ambachtelijke en Santé.”
Manon: “In Nederland wat mij betreft alleen Lavera omdat deze als enige mineralezonnebrandcrème beantwoordt aan de nieuwe Colipa richtlijnen. Weleda en Dr Hauschka zijn er mee gestopt omdat ze niet aan de nieuwe richtlijnen (verhouding UVA en UVB) konden voldoen.”

Welke beschermingsfactor heeft een kind nodig?
Manon: “Factor 50 biedt slechts 1,3% meer bescherming tegen UVB straling dan factor 30. Het is belangrijker om voldoende crème te gebruiken, veel mensen gebruiken te weinig crème waardoor ze niet de volledige UV bescherming bereiken. Door de nieuwe regelgeving zijn de factoren omlaag gegaan, de zonnebrandcrème van Lavera bijvoorbeeld had tot begin 2009 factor 40 en na de nieuwe regelgeving factor 20 terwijl de bescherming alleen maar verbeterd is. Ik weet in ieder geval uit eigen ervaring dat mijn zeer blanke dochtertje met factor 20 en 1 x smeren per dag nog geen enkele keer verbrand is.”
Murja: “Gebruik een zonnebrandproduct met minimaal SPF30 en minimaal 7% titaniumdioxide of zinkoxide, waarbij de laatste de voorkeur heeft vanwege de betere stabiliteit. Vermijd producten in sprayvorm: inademing van minerale filters brengt een onnodig gezondheidsrisico met zich mee.”
Miriam: “De kinderhuid is nog volop in ontwikkeling, en daarbij nog dun in vergelijking met de huid van een volwassene. Volwassenen hebben een hoornlaag (bestaande uit dode huidcellen, deze vormen een barrière tegen het uitdrogen en binnendringen van lichaamsvreemde stoffen). Baby's hebben nog geen hoornlaag, deze bouwen zij pas in de loop der jaren op, daarom zijn zij (tot de leeftijd van 16 jaar!) extra gevoelig voor UV-straling. Gebruik daarom een hoge beschermingsfactor; minimaal factor 20, en zorg voor extra bescherming in de vorm van schaduw, kleding en een petje of zonnehoed. Tussen 12.00 en 15.00 uur zoek je het best een schaduwplek op.”

Is het echt nodig om speciale zonnebrandcrème voor kinderen te gebruiken of kun je ook gewone zonnebrandcrème gebruiken?
Miriam: “Zolang de beschermingsfactor hoog is en de samenstelling geen schadelijke stoffen bevat, volstaat het om voor het hele gezin bijvoorbeeld een factor 20 zonnebrandcrème te gebruiken. 
Manon: “De zonnebrandcrème voor kinderen blijft vaak wat beter zitten en is vaak meer waterproof. Op zich denk ik dat je ook gewone minerale kunt gebruiken maar ik heb dat nooit uitgezocht. Wat betreft de chemische zonnebrandcrème zou ik het in ieder geval niet doen, de chemische stoffen dringen veel sneller door in het lijfje van je kindje -het huidje is veel dunner-en omdat zijn organen zich nog ontwikkelen, hebben die chemische stoffen daar ook meer negatieve invloed op.”
Murja: “Wanneer je een biologisch product met een voldoende hoge beschermingsfactor op basis van een mineraal filter gebruikt, en het product is ongeparfumeerd en bevat geen etherische oliën -wat voor baby’s en jonge kinderen te ontraden is- kun je dit mijns inziens veilig gebruiken.”

Hoe vaak moet je je kind opnieuw insmeren? 
Murja: “Vaak! Zeker bij spelende kinderen moet je zonnebrand zeer regelmatig (in elk geval elke twee uur en steeds na het zwemmen) opnieuw aanbrengen omdat het bij contact met bijvoorbeeld water en zand en door zweten van de huid verdwijnt. Breng het product ook niet te dun aan: goede bescherming wordt pas verkregen bij voldoende laagdikte.”
Manon: “In principe werkt minerale zonnebrandcrème de hele dag maar als je kindje lekker op het gras zit te spelen of door het zand rollebolt of met een handdoek bezig is geweest, dan is het er misschien wel vanaf gewreven. Gebruik je verstand zeg ik altijd maar, en teveel smeren is nooit slecht. Ik smeer zelf een keer per dag als Lana geen gekke dingen gaat doen maar bijvoorbeeld in het zwembad smeer ik vaker, niet vanwege het water maar vanwege het afdrogen.”
Miriam: “Vergeet niet de oren en de voeten. Dit zijn plekjes die snel worden vergeten, maar erg pijnlijk worden als ze verbranden!”

Hoe zit het met lente- en zomerzon? 
Miriam: “Je begint met smeren zodra je kind langere tijd in de zon verblijft, dus ook al in de lente! Het is aan te raden het kind een half uur voor het naar buiten gaan al in te smeren, en besteed hierbij extra aandacht aan de gevoelige plekjes zoals oren, neus en nek.”
Murja: “Eigenlijk moet je het hele jaar door alle onbedekte delen van de huid insmeren met een zonbeschermend middel. Ook wanneer het bewolkt, regenachtig of koud is, is er namelijk sprake van blootstelling aan UV-straling. In de winter zul je waarschijnlijk niet lang buiten blijven en kun je volstaan met een lagere SPF (hoe minder filters je nodig hebt, hoe lager de belasting voor je lichaam). Zodra je in het voorjaar lekker van de zon gaat genieten, zul je de bescherming daarop aan moeten passen!”

Hoe zit het in de schaduw?
Miriam: “Het is een fabel dat je in de schaduw of onder een parasol niet kunt verbranden; smeren blijft dus het advies, en daarnaast: van 12 tot 3 zoek je beter een plekje binnen op!”
Murja: “Door reflectie van het licht, bijvoorbeeld via zand, water of steen, kun je in de schaduw evengoed UV-schade oplopen. Ook als je kind een hoedje draagt, moet je dus zijn of haar gezichtje en uiteraard alle andere onbedekte delen insmeren! En vergeet daarbij ook niet een lippenbalsem met SPF aan te brengen!”

Vanaf welke leeftijd kan je kindje de zon in?
Miriam: “De eerste 12 maanden van zijn of haar leven stel je een baby niet in direct contact met zonlicht - de huid van een baby is zeer kwetsbaar. Na het eerste jaar blijft voorzichtig omgaan met blootstelling aan de zon belangrijk. Zorg ook dat het kind voldoende drinkt, door de zon raakt het veel vocht kwijt! Beperk de blootstelling aan de zon tot 3 uur per dag.”
Murja: “Bij voorkeur bescherm je kleine kindjes zo goed met bijvoorbeeld een UV-straling werende stof dat je ze ook niet hoeft in te smeren met een zonbeschermend middel. Kinderen hebben een veel delicatere en dunnere huid dan volwassenen. De dikte van de huid bereikt pas een maximum rond de leeftijd van 20 jaar!”

Ik ga op reis naar een heel warm land, waar moet ik aan denken met betrekking tot zonnebrand? 
Manon: “Zonnebrandcrème meenemen, voldoende gebruiken bij het insmeren en je kind een hoedje met UV-factor laten dragen.”
Miriam: “Beperk directe blootstelling bij jonge kinderen, en gebruik de hoogste beschermingsfactor. Vergeet daarnaast ook niet het kind voldoende vocht te geven.
Wanneer je een zonnebrandmiddel wilt gebruiken in combinatie met een insectwerend middel gebruik je eerst de zonnebrand, en pas enige uren later het insectenmiddel. Zit er te weinig tijd tussen het aanbrengen, dan zal de zonbeschermende werking verminderen.”

Hoe schadelijk is dat verbranden eigenlijk?
Murja: “Veel van de zonschade die later in huidkanker resulteert, wordt gedurende de jeugd opgelopen. Hoe vaker je als kind verbrandt, hoe groter dus het risico… Bescherm daarom vooral jonge kinderen zorgvuldig middels beschermende kleding (dicht weefsel), een zonnebril met 100% UV-bescherming, een hoedje en een plekje in de schaduw. Onbedekte delen van de huid smeer je altijd in met een geschikt zonbeschermingsmiddel.”

Meer weten?
*1 http://www.sun-safe.nl/index2.php?option=com_content&task=emailform&id=87&itemid=1

Miriam van den Bergh http://www.biocosmetica.nl
Manon Gagic-Roos http://www.greenjump.nl
Murja Romkema http://www.greenbliss.nl

Sandii Zachte © 2010

Fotografie Mirjam Hagendijk