De supermarkt staat steeds voller met allerlei nieuwe producten. Maar hoe bepaal je nu of iets gezond is of niet? Er worden allerlei stoffen toegevoegd aan het eten om de smaak, houdbaarheid, textuur en aantrekkelijkheid te verbeteren. Maar wat voor stoffen zijn dat nu precies? Dat dit steeds lastiger te bepalen is blijkt wel uit ons artikel Voeding met gebakken lucht. Het totaal vermijden van bewerkte producten is bijna niet mogelijk nu tegenwoordig een groot deel van ons eten voorbewerkt is. Tijd om alles zelf te maken hebben veel mensen niet. Aangezien veel van ons eten een verpakking heeft wordt het steeds belangrijker om etiketten te lezen en juist te interpreteren. Daarom volgt hieronder een uitleg van de verschillende termen die je kunt vinden op een etiket. Het helpt je om na te gaan waar je allemaal op kunt letten bij het kiezen van een bepaald product. 

Wat vind je op een etiket?
Ingrediënten en de hoeveelheden daarvan worden op de verpakking vermeld. Niet alle ingrediënten hoeven vermeld te worden. Voor sommige stoffen geld een drempelwaarde. Blijven de gebruikte stoffen daaronder dan hoeft het niet vermeld te worden. Bepaalde afgeleide stoffen die geen reacties kunnen geven bij voedselovergevoeligheid hoeven ook niet vermeld te worden. Ook het vermelden van mogelijke kruisbesmetting is niet verplicht al wordt het wel vaak gedaan. Denk hierbij aan de vermelding dat een product gemaakt is in een fabriek die ook pinda's verwerkt. Andere dingen die je kunt vinden op een etiket zijn: de hoeveelheid totaal en per ingrediënt, houdbaarheidsdatum en bewaaradvies, of er genetisch gemodificeerde producten gebruikt zijn, de herkomst, productiecode, voedingswaarde en in sommige gevallen een waarschuwing.

Het etiket geeft je dus veel informatie over het betreffende product en helpt je om een gezonde keuze te maken. De gezondheidsclaims op de verpakking geven soms onterecht de indruk dat je met een gezond product te maken hebt. Wanneer je de ingrediëntenlijst leest blijkt het niet altijd even gezond te zijn. Minder zout in een product waar al ontzettend veel zout in zit maakt het product natuurlijk niet ineens gezond. Het allergezondst is het om verse producten te gebruiken in plaats van verpakte en voorbewerkte voedingsmiddelen. Op die manier zorg je ervoor dat je gevarieerd eet met zo min mogelijk toevoegingen. 

GDA en voedingswaarden
Op veel etiketten staat de term GDA vermeld. Dit betekent Guideline Daily Amount, in het Nederlands vertaald als Dagelijkse Voedingsrichtlijn. Het wordt aangegeven door middel van procenten en geeft de hoeveelheid aan die je binnenkrijgt in verhouding tot wat je dagelijks van bepaalde voedingsstoffen nodig hebt of wat maximaal wordt aanbevolen. Daarnaast worden de voedingswaarden vermeld. Dit wordt soms aangegeven per 100 ml en soms per portie. Dit geeft een idee hoeveel je van bepaalde ingrediënten binnenkrijgt bij het consumeren van het product. 

Calorieën, kilojoule en kilocalorieën
De termen calorie, kilocalorie en kilojoule worden soms door elkaar op verpakkingen gebruikt. Kilojoule is de officiële term voor de energetische waarde in de voeding, maar het is lastig om hiermee de hoeveelheid calorieën te bepalen.Er wordt dan ook vaker gebruikt gemaakt van kilocalorieën of calorieën. Een kilocalorie staat gelijk aan 1000 calorieën. Om het iets makkelijker te maken wordt er bij veel producten aangegeven hoeveel kilocalorieën er per 100 gram in zitten. Het nadeel hiervan is dat je wel alsnog moet gaan rekenen wat het per portie is. Steeds vaker worden de calorieën daarom per portie aangegeven. Het tellen van calorieën is bij een gezond en gevarieerd voedingspatroon niet nodig. Het zijn voornamelijk voorbewerkte producten die veel ongezonde vetten, suikers, zout en toevoegingen bevatten. Eet je dus verse onbewerkte producten en niet teveel snacks dan is er geen reden om te tellen. 

Suiker en zout
Aan de hand van de GDA-tabel kun je opmaken of het suikergehalte in een product binnen de dagelijks toegestane hoeveelheid zit. Dit is niet altijd gemakkelijk te berekenen. Vooral met suikerrijke dranken ga je er gemakkelijk overheen. Wanneer je teveel suiker binnenkrijgt kun je sneller last krijgen van overgewicht, grote wisselingen in de bloedsuikerspiegel en tandbederf. Bovendien raak je gewend aan een zoete smaak. Vooral dit laatste is een belangrijk punt bij kinderen. Het wennen aan suiker maakt dat natuurlijk gezoete voeding minder zoet en voor veel kinderen dus minder lekker smaakt. Stel je het gebruik van suiker uit dan worden fruit, sommige groenten en natuurlijk gezoete producten als zoet ervaren. Pure suiker bevat ook weinig voedingsstoffen die het lichaam kan gebruiken. Naast deze pure suiker wordt bij koolhydraten ook de hoeveelheid suiker vermeld. Dit zijn de complexe suikers die ons lichaam kan verwerken tot glucose, wat de benodigde energie levert. Het is hierbij belangrijk om te kiezen voor volkoren producten en zilvervliesrijst aangezien deze ook vezels bevatten die erg belangrijk zijn voor een goede darmwerking, de bloeddruk en het cholesterolgehalte. Daarnaast geven ze een vol gevoel waardoor je er minder van hoeft te eten. Veel mensen vervangen suikerrijke producten door producten met zoetstoffen. Deze zijn met name voor kinderen niet zo gezond. Probeer in dat geval een alternatief te zoeken zonder zoetstoffen en zonder (of met zo min mogelijk) suiker. 

Ook het zoutgehalte staat vermeld in de GDA-tabel, maar dan als natrium. Hierbij is het goed om te weten dat natrium een mineraal is dat in zout zit en dat 1 gram natrium 2,5 gram keukenzout is. Dat het zoutgehalte als natrium op de verpakking wordt vermeld kan daarom erg verwarrend zijn. Bijna alle voorbewerkte producten bevatten zout en deze zijn dus ook verantwoordelijk voor het hoge gehalte zout wat de meeste mensen binnen krijgen. De aanbevolen hoeveelheid is maximaal 6 gram terwijl de meeste mensen tot wel 10 gram zout binnenkrijgen. Het zoutgehalte zal de komende jaren wel stapsgewijs verminderd worden. De nadelen van suiker en zout worden ook uitgelegd in ons artikel Suiker, zout en witmeel.

Ingrediënten
Bij de ingrediëntenlijst wordt het meest gebruikte ingrediënt als eerste genoemd en het minst gebruikte als laatste. Hoeveelheden worden meestal in procenten vermeld. Producten die op de verpakking staan, zowel als tekst als afbeelding, moeten ook in de ingrediëntenlijst vermeld worden. Handig om te onthouden: hoe langer de ingrediëntenlijst, hoe meer (soms ongewenste) toevoegingen er in het producten zitten. 

E-nummers
E-nummers zijn chemische additieven (hulpstoffen) die door de EU zijn goedgekeurd voor gebruik in voedsel. Hier vallen kleur-, geur en smaakstoffen onder, maar ook conserveringsmiddelen, voedingszuren, antioxindantia, emulgatoren, verdikkingsmiddelen, anitklontermiddelen, glansmiddelen en zoetstoffen. Deze stoffen worden gebruikt om producten te verbeteren en langer houdbaar of smaakvoller te maken. Vooral het laatste staat steeds vaker ter discussie. Voor de consumptie zijn kleur-, geur en smaakstoffen niet nodig. Het zorgt er alleen voor dat een product er aantrekkelijker uitziet of sterker smaakt. Dit laatste wordt gedaan omdat producten die je lang kunt bewaren hun smaak kunnen verliezen in de loop der tijd. Sinds kort is het verplicht om op producten met azo-kleurstoffen een waarschuwing te vermelden. Maar dit geldt alleen voor zes azo-kleurstoffen. De meeste additieven mogen zonder waarschuwing toegevoegd worden. Het is lastig om aan de hand van nummers te achterhalen om welke stoffen het gaat. Nog lastiger is het dat deze hulpstoffen niet alleen aan de hand van nummers vermeld worden, maar soms ook bij naam. Het is dus niet alleen zaak om op nummers te letten maar ook op benamingen. Om het nog ingewikkelder te maken hebben sommige hulpstoffen ook nog eens verschillende benamingen. Dit is allemaal toegestaan omdat het hulpstoffen betreffen die door de EU zijn goedgekeurd. Het maakt het voor de consument alleen maar onoverzichtelijker. Neem bijvoorbeeld de smaakversterker E621. Deze kan als E-nummer op het etiket staan, maar ook als Mononatriumglutamaat (MSG), natriumglutamaat, eiwithydrolysaat, gist(extract) of Ve-tsin. Het wordt gebruikt in ontzettend veel bewerkte en kant-en-klare producten. Door de verschillende benamingen is het moeilijk na te gaan of het nu wel of niet in het product zit dat je gebruikt. 

Vetten
Vetten worden op etiketten altijd verdeeld in verzadigde vetten, onverzadigde vetten en transvetten. Alle vetten bevatten in verschillende verhoudingen verzadigde en onverzadigde vetten. Het is belangrijk deze af te wisselen en daarbij meer onverzadigde dan verzadigde vetten te eten. Kleine kinderen hebben vetten nodig voor onder andere de spijsvertering en de hersenontwikkeling. Kies daarom juist niet voor vetarme of magere producten. Pas wel op met geharde plantaardige vetten zoals in harde margarine, frituur- en bak en braadvetten. Ze komen voor in snacks, koek, gebak en fastfood. Deze kunstmatig gecreëerde vetten worden ook wel transvetten genoemd en zijn zeer ongezond. Staat bij de ingrediënten plantaardig vet, gedeeltelijk gehard of gehydrogeneerd vet, dan kan er transvet in het product zitten. In hun natuurlijke staat zijn plantaardige vetten niet ongezond, ze worden pas ongezond als ze in de fabriek bewerkt worden.

Tips
Kies producten met zo min mogelijk ingrediënten en dus toevoegingen.
Kijk ook eens onderin het schap. Hier liggen niet alleen goedkopere producten, maar soms ook producten met minder toevoegingen zoals bijvoorbeeld tomaten- en pastasauzen.
Laat je niet verleiden door gezondheidsclaims. Deze kunnen de pure producten niet vervangen.
Stop een spiekbriefje in je portemonnee met bijvoorbeeld de verhouding natrium en zout of met bepaalde E-nummers die je wil vermijden. 

Meer weten?
http://www.kiind.nl/..._gebakken_lucht.html
http://www.kiind.nl/articles/91/Normaal_voedingspatroon.html
http://www.kiind.nl/...zout_en_witmeel.html
http://www.kiind.nl/articles/63/Tussendoortjes.html
http://www.kiind.nl/articles/102/Voedingsplan.html
http://www.kiind.nl/articles/47/Op_het_Brood.html
http://www.kiind.nl/articles/140/Gezonde_traktaties.html 

Christel Rengers © 2011

Fotografie Cilfa Nieraad © 2011