We zijn behoorlijk gestrest tegenwoordig. Er zitten maar 24 uur in een dag en er is zoveel te doen: je hobby's, sporten, je sociale netwerk, je familie en je baan – het kost allemaal behoorlijk wat tijd. En dan komt er een kind. Het was al niet makkelijk al je activiteiten te combineren, maar nu moet er nog Een Kind in gepast worden. Met zijn eigen schema en zijn eigen agenda. Als jij een uurtje wilt thuiswerken, maar baby heeft net die dag last van kramp of wil gewoon de hele dag tegen je aan liggen, dan valt je plan in duigen.

Een dagje weg lijkt soms wel een strafexpeditie. Kon je vroeger nog vrolijk met je lief samen uit een rugzak leven, nu heb je een stevige gezinsauto nodig om alles in te proppen. Zo wordt vakantie, een dagje weg om vrienden te bezoeken of op visite bij oma ineens een grote onderneming. En ben je een beetje gewend en ingewerkt als ouder, komt er misschien wel een tweede kind bij. Al die ballen in de lucht houden valt niet mee. Er moet toch een manier zijn om die druk van de ketel te halen?

Kindgericht versus gezinsgericht
Mensen die in West-Europa zijn geboren en opgegroeid, krijgen relatief weinig en laat kinderen. Een kind is daardoor zo bijzonder en een bezienswaardigheid geworden. Kinderen staan daarom vaak in de belangstelling bij volwassenen. Dat is een gekke positie om in te verkeren.

Hoe het leven geleefd wordt, willen kinderen namelijk afkijken van hun ouders en andere grote mensen. Ze willen nadoen en meeleven, maar de rollen zijn omgedraaid. Op een verjaardag kijken alle volwassenen naar dat leuke peutertje, omdat het zo schattig en speciaal is. Omdat ze niet vaak zo'n mini-mensje in het wild kunnen bekijken en aanraken. Waarschijnlijk heb je, voordat je zelf kinderen kreeg, maar weinig baby's gezien of vastgehouden. Grootouders hebben vaak jaren moeten wachten om eindelijk weer te kunnen knuffelen met zo'n klein hoopje mens.
Uiteraard krijgen kinderen nog wel wat mee van de volwassen wereld, maar het kind zo centraal plaatsen, is de wereld op zijn kop. Fijner is het voor alle partijen als wij volwassenen ons eigen plan trekken en in eerste plaats onszelf vermaken. En dat kan juist goed samen met onze kinderen. 

Of je als ouder nu bewust thuis bent of een betaalde baan hebt, het is in beide gevallen goed voor kinderen om te zien dat jij plezier beleeft aan je activiteiten. In de tuin wroeten, vrijwilligerswerk doen, het huishouden, helpen op school, je hobby's, je studie, een boek lezen, vrienden bezoeken: dat alles voedt jou als mens, geeft energie en je kind leert daarvan. Helemaal wanneer die activiteiten plaatsvinden op plekken waar ook andere mensen zijn en het kind kan zien hoe jij interacties aangaat met anderen. Kinderen kunnen je volgen en nadoen en verkeren niet in die merkwaardige positie dat iedereen naar hen kijkt. Kinderen hoeven dan niet dat zelfbewuste verlegen gevoel te ervaren wanneer alle grote mensen om hen lachen, hen 'goed zo!' toeroepen of hen leuke kunstjes willen laten doen. Zij kunnen zichzelf zijn en kijken hoe de wereld om hen heen in elkaar steekt.

Samenwerken
Je gang gaan betekent niet dat je kind niet mee mag doen, integendeel zelfs. Samen aan iets werken is leuk, goed voor de relatie tussen jou en je kind. Als ouder is het belangrijk dat je zelf plezier hebt, want daardoor kun je je beter ontspannen. Als je geniet van een gezamenlijke activiteit waar je allebei lol aan beleeft, dan heb je het als ouder een stuk fijner en daardoor jouw kind ook. In plaats van al je aandacht op het individuele kind te richten, richt je dat op het welzijn van het hele gezin. Het gezin straalt dat plezier weer uit naar de omgeving en beïnvloedt zo de hele maatschappij. Geen huis vol kleine prinsjes en prinsesjes, maar Teamkinderen; kinderen die erbij horen, gezien worden en nuttig zijn.

Dat laatste is volgens schrijver Tom Hodgkinson erg belangrijk: zet je kind aan het werk en laat het zich waardevol voelen. Ieder mens wil van nut zijn, dus ook een kind. Het lijkt misschien alsof kinderen alleen met duur speelgoed willen spelen, of urenlang tv kijken, maar uiteindelijk levert dat volgens Hodgkinson, alleen maar meer gezeur en verveling op. Je kind erbij betrekken, en laten helpen, kost wat meer tijd, maar is de investering dubbel en dwars waard. Mijn zoon van twee helpt bijvoorbeeld de tafel dekken. Hij gooit de was in de wasmachine, en helpt aarde in de moestuinbakken scheppen. In de winkel laat zijn vader hem de boodschappen uit het schap halen en in de kar leggen. Zodoende leert hij nuttige vaardigheden en werken we aan een gemeenschappelijk doel: het avondeten klaarmaken of de tuin onderhouden.

Nog belangrijker: een kind dat zich nuttig voelt en een saamhorigheidsgevoel ervaart zal ook minder de noodzaak voelen zich op een negatieve manier te laten gelden. Volgens Hodgkinson voelen kinderen zich vaak beperkt waardoor zij hun autonomie proberen op te eisen door het tegenovergestelde te doen van wat de ouder wil. Met alle stress van dien. 'Pick your battles' is een belangrijke tip om dit soort spanningen te vermijden. Maak alleen een punt van die zaken die echt dringend zijn, en laat de kleine dingen gaan.

Tijd
Ouders zullen zich misschien afvragen waar ze de tijd vandaan moeten halen. Vaak hebben we te maken met deadlines: de winkel gaat zo dicht, het werk moet af, je moet op een bepaalde tijd ergens zijn. Het tijdsbesef van kinderen verloopt heel anders dan van volwassenen. Ze bevinden zich in een constante staat van 'nu'. Kinderen kijken weinig achterom of vooruit. Ze zijn nù leuk aan het spelen en dat jij zo een doktersafspraak hebt maakt weinig indruk.

Zo min mogelijk op de klok leven is een goede tip, maar niet altijd haalbaar. Toch is het fijn om – als het mogelijk is – die tijdsdruk van het gezinsleven te halen. Veel deadlines zijn zelf opgelegd, maar hoe nodig zijn ze eigenlijk? Is het een ramp om iets later te eten? Als je enorm veel plezier hebt met samen eten maken, dan is het die extra tijd helemaal waard. Zet dat eens af tegen voortdurend mopperen en stressen, omdat je kind zijn schoenen niet aan wil doen en jij bijna te laat komt. Het is heel belangrijk dat die ontspannen tijd samen er is. Dat er even geen druk op de ketel staat. In die tijd kunnen gesprekken ontstaan, lachbuien, liedjes verzonnen worden, grapjes gemaakt. Het zijn de momenten die kinderen zich later met plezier zullen herinneren.

Laat ze met rust
Veel mensen zien opvoeding als een actieve daad waar je 24/7 mee bezig moet zijn. Dit in tegenstelling tot natuurvolken, die vaak niet eens een woord kennen voor 'opvoeding'. Als kinderen samen spelen zijn veel ouders geneigd zich met de kinderen te bemoeien. 'Niet afpakken, samen spelen!' wordt er dan geroepen. Maar wat gebeurt er als ze het loslaten en de kinderen hun gang laten gaan? Kinderen hebben een aangeboren neiging tot sociaal gedrag. Ze willen van nature graag bij andere mensen zijn en meedoen. Natuurlijk gaat er wel eens iets fout, maar door een kind het zelf te laten oplossen komt het misschien wel tot bepaalde inzichten. Wanneer je alles voor je kind wilt regelen en beslissen, ontneem je kinderen ook de kans zelf na te denken over een probleem en te oefenen met sociaal gedrag. Je zou het eens kunnen proberen, jezelf voornemen dat je eens niets zegt, om te kijken wat er dan gebeurt. Zorg dat je zelf een leuke bezigheid hebt, en laat de kinderen met rust. Heel veel ruzietjes tussen kinderen lopen meestal met een sisser af. Kinderen willen zelf graag samen spelen en zullen vaak een bevredigende oplossing vinden. Daar hebben ze dan wel tijd en ruimte voor nodig.

Wanneer jouw kinderen naar je toe komen met een vraag, kun je proberen te luisteren zoals beschreven door Thomas Gordon: je luistert en herhaalt kort en bondig wat jouw kind zegt. Je kunt bijvoorbeeld je zin beginnen met: 'Dus als ik het goed begrijp...'. Je controleert daarmee of jij goed begrepen hebt wat je kind jou vertelt. Door je zo neutraal op te stellen, toon je vertrouwen in het kinds vermogen om zelf oplossingen te bedenken. Zo kan het zelf inzicht krijgen in zijn/ haar gevoelens. Je laat de energie van het probleem nadrukkelijk bij je kind, je toont je betrokken en oprecht geïnteresseerd, maar neemt het probleem niet uit handen. Waarschijnlijk zul je je verbazen over de eigen wijsheid van je kind. Door op deze manier te luisteren maak je het jezelf iets makkelijker en dat is wel zo ontspannen.

Meer lezen?
Luie ouders hebben gelijk – Tom Hodgkinson
Luisteren naar kinderen – Thomas Gordon
Op zoek naar het verloren geluk – Jean Liedloff
Unconditional parenting – Alfie Kohn

Gabriëlle Jurriaans © 2011