Heel kleine kinderen hebben nog geen geheimen. Als je samen met je peuter een verrassing verstopt voor papa en afspreekt dat het niets tegen zijn vader mag zeggen, is de kans groot dat je kind roept dat er een cadeautje achter de bank verstopt ligt en dat het een zelfgemaakte knutsel is, al voordat zijn vader binnen is. Wat je kind bezighoudt is nog duidelijk voor jou omdat het kind niet in staat is om wat er in hem om gaat binnen te houden.
Dat verandert ergens in de kleutertijd. Onze zoon kwam een keer thuis van school en zei: 'Ik heb iets heel leuks gedaan maar ik zeg niet wat het is!'. Nieuwsgierig als ik was probeerde ik door te vragen, maar nee, zoonlief hield zijn kaken stijf op elkaar. Ik realiseerde me dat mijn kind zich een eigen leven aan het toeëigenen was, waar ik niet altijd meer van alles af zou weten. Dit is voor ouders niet altijd makkelijk. Nu moet je leren vertrouwen op het eigen inzicht. Voor kinderen is dit een enorm belangrijke stap. Voor het eerst zijn ze baas over wat er in hun hoofd afspeelt en hebben ze de keus om dit met anderen te delen of niet. 

De functie van geheimen
Geheimen hebben verschillende functies. Het kind heeft er voordeel bij om het geheim te bewaren:

- autonomie: een kind oefent door het hebben van geheimen met het opbouwen van een identiteit, om langzaam onafhankelijk en zelfstandig te worden. 
- vertrouwen en vriendschap: door een geheim te delen met een ander ontstaat er een vertrouwensband en een saamhorigheidsgevoel. Het gaat dan vaak niet om de inhoud van het geheim maar om de versteviging van de band. 
- bescherming: het kind wil zichzelf beschermen uit angst voor straf of andere vervelende consequenties.
- macht en controle: door een geheim kan het kind macht of controle uitoefenen over een ander of over een situatie. Het geheim kan dan als manipulatiemiddel gebruikt worden.
- erbij willen horen: door iets geheim te houden voor anderen, wil het kind bij de groep blijven horen. Een kind houdt bijvoorbeeld iets geheim in de klas uit angst om gepest te worden.

Goede en slechte geheimen
Zoals je kunt zien komen sommige geheimen voort uit een goed gevoel en anderen hebben een minder fijne achtergrond. Een geheimpje tussen twee vriendinnen verstevigt de band tussen hen, en bevestigt de vriendschap. Het is leuk om samen over iets te kunnen giechelen en het maakt de band nog hechter. Als het om iets onschuldigs gaat is dit heel prettig voor beiden. Het kan ook zijn dat het geheim een negatieve lading heeft, bijvoorbeeld wanneer het ten koste gaat van iemand anders, of wanneer een van beiden macht uitoefent over de ander. In dat geval kan het geheim een last worden die een kind met zich meedraagt.
Wanneer je met je kind praat over geheimen kun je het verschil tussen deze twee soorten benoemen. Je kunt bijvoorbeeld vertellen dat leuke geheimen je een fijn gevoel geven, maar dater ook geheimen zijn die vervelend aan kunnen voelen, waar je onrustig van wordt of pijn in je buik van krijgt als je er aan denkt. Je kunt zeggen dat leuke geheimen zonder meer geheim mogen blijven, dat je kind daar lekker van mag genieten, maar dat onprettige geheimen het best verteld kunnen worden, ook al is dat moeilijk. Door het te vertellen gaat het vervelende gevoel een beetje weg en kun je samen een oplossing verzinnen.
Natuurlijk is het hierbij van belang dat je een open houding hebt en je kind zich vertrouwd voelt om met zijn problemen naar je toe te gaan. Probeer daarom om niet te oordelen. Laat je kind zo veel mogelijk zelf vertellen, luister aandachtig maar probeer geen oplossingen aan te dragen of je mening te geven. Geef zo veel mogelijk de ruimte aan je kind om te vertellen. Door te veel druk uit te oefenen of te gaan graven zal je kind geneigd zijn dicht te klappen. Bedenk dat vertrouwen verdiend moet worden, ook door de ouder. Als je je betrokken maar neutraal opstelt, leert je kind dat het bij jou terecht kan om problemen te bespreken. Bedenk ook dat een kind geheimen nodig heeft en dat het een noodzakelijke stap is op weg naar zelfstandigheid. Door respectvol om te gaan met de gedachten en gevoelens van je kind, zal hij sneller iets durven te delen en zo kan het vertrouwen in elkaar groeien.

Meer lezen?

'Klein geheim, intimiteit, privacy en ontwikkeling van identiteit' Bas Levering en Max van Manen 

Gabriëlle Jurriaans © 2011